Pracownicy ukrywają korzystanie z AI. Skąd się bierze syndrom oszusta i jakie niesie to zagrożenia?

Przeczytaj także: To nie strach przed AI jest realnym problemem rynku pracy

Badanie przeprowadzone na próbie ponad tysiąca pracowników umysłowych ujawnia głęboki dysonans etyczny towarzyszący rewolucji AI w miejscu pracy. Z jednej strony 59 proc. badanych potwierdza, że AI podnosi wydajność ich pracy, z drugiej – znaczna grupa odczuwa dyskomfort moralny związany z korzystaniem z narzędzi opartych na sztucznej inteligencji.

Ponad 1/3 pracowników czuje się, jakby oszukiwała, wykonując swoje zadania z pomocą sztucznej inteligencji, a 28 proc. ukrywa przed swoim przełożonym korzystanie w pracy z narzędzi AI – czytamy w raporcie. Zjawisko to jest szczególnie wyraźne wśród specjalistów IT, którzy jednocześnie najczęściej używają narzędzi AI na poziomie zaawansowanym (34 proc.), a także najbardziej obawiają się, że ich praca może zostać przez technologię zastąpiona.

Kryzys tożsamości zawodowej

U podstaw syndromu oszusta leży fundamentalne pytanie o autorstwo pracy. Pracownicy coraz częściej nie są w stanie jednoznacznie określić, kto właściwie jest autorem wykonanego zadania – czy to ich zasługa, czy AI. Ta rozmyta granica między ludzkim wkładem a maszynowym wsparciem prowadzi do poczucia, że własne umiejętności są deprecjonowane i niewystarczające.

Naturalną konsekwencją są obawy o przyszłość zawodową. Według raportu 28 proc. pracowników postrzega AI jako zagrożenie dla swojego miejsca na rynku pracy, a wśród specjalistów IT – najbardziej technologicznie zaawansowanej grupy – aż 68 proc. zakłada, że do 2030 roku nawet połowa ich obecnych kwalifikacji przestanie być użyteczna. To prowadzi do pytań nie tylko o stabilność zatrudnienia, ale w ogóle o swoją wartość i użyteczność na rynku pracy.

Dr Zuzanna Staniszewska, adiunktka w Katedrze Zarządzania Akademii Leona Koźmińskiego, zauważa psychologiczny wymiar problemu:

Rozwój sztucznej inteligencji obiecuje wzrost produktywności, ale towarzyszą mu także nowe wyzwania psychologiczne i społeczne. (...) W tym kontekście szczególnego znaczenia nabiera syndrom oszusta.

Coraz więcej osób ma wrażenie, że ich sukces nie należy już w pełni do nich. W konsekwencji ponad jedna trzecia pracowników czuje, że oszukuje, korzystając z AI, a aż 28 proc. ukrywa ten fakt przed przełożonymi. Takie doświadczenia podważają poczucie sprawczości i tożsamość zawodową, zwłaszcza w profesjach opartych na wiedzy.

Ukrywanie korzystania z AI zagrożeniem dla bezpieczeństwa firm

Fakt, że niemal co trzeci pracownik ukrywa przed przełożonym korzystanie z narzędzi AI, może wynikać z braku jasnej strategii i wytycznych w organizacjach. To zjawisko niesie ze sobą poważne konsekwencje dla bezpieczeństwa danych. Pracownicy, którzy w tajemnicy korzystają z ogólnodostępnych narzędzi AI, mogą nieświadomie przyczynić się do wycieku wrażliwych informacji firmowych – danych klientów, strategicznych dokumentów czy kodu źródłowego – narażając organizację problemy prawne.

Tylko 49 proc. pracowników uważa, że ich firmy są przygotowane na rewolucję AI, a zaledwie 39 proc. otrzymało ofertę szkoleń w tym zakresie. Brak transparentnej polityki wobec AI w organizacjach prowadzi do sytuacji, w której pracownicy działają w szarej strefie – używają narzędzi, które zwiększają ich efektywność, ale robią to bez nadzoru i odpowiednich zabezpieczeń.

Weronika Cyrulik, HR Business Partner w ERLI, podkreśla znaczenie budowania odpowiedniej kultury organizacyjnej:

Presja związana z nabywaniem nowych kompetencji nie zawsze działa mobilizująco. Gdy sztuczna inteligencja jest wprowadzana bez odpowiedniego wsparcia, może prowadzić do poczucia niepewności, stresu i spadku zaangażowania.

Kluczowe staje się budowanie kultury, w której AI jest narzędziem ułatwiającym i wspierającym pracę, a nie kolejnym obowiązkiem. Celem organizacji powinno być stworzenie takiej kultury, w której AI pełni funkcję partnera - ułatwia, wspiera i inspiruje.

Problem pogłębiają niejasne oczekiwania organizacji. Niemal tyle samo respondentów, którzy otrzymali wytyczne od firmy, czuje, że pracodawca oczekuje od nich zdobywania kompetencji związanych z AI we własnym zakresie.

Odpowiedzialność przy braku wsparcia

Dane pokazują, że pracownicy podchodzą do AI z dużą odpowiedzialnością – 82 proc. starannie weryfikuje efekty pracy narzędzi (60 proc. sprawdza fakty i źródła, 52 proc. analizuje styl i język). Jednak ta skrupulatność nie łagodzi zagubienia. Jednocześnie 42 proc. nie nadąża za nowinkami związanymi z AI, a 38 proc. czuje się przytłoczonych wszechobecnością tej technologii.

Aż 42 proc. pracowników przyznaje, że nie nadąża za wszystkimi nowinkami z dziedziny AI, a 38 proc. deklaruje, że wszechobecne informacje o AI sprawiają wręcz, że czują się tym przytłoczeni. Najbardziej dotknięci tym zjawiskiem są pracujący z pokolenia X (46 proc. z nich nie nadąża za newsami o AI) oraz pokolenie Millenialsów, którzy odczuwają największe przytłoczenie w związku z boomem na AI (41 proc.) – wskazuje raport.

Pracownicy starają się działać etycznie i profesjonalnie, jednak przy braku jasnych wytycznych i szkoleń gubią się w nadmiarze możliwości jakie dają narzędzia AI.
Więcej danych z badania w raporcie dostępnym do pobrania na stronie

O badaniu: Badanie zostało przeprowadzone przez agencję WiseRabbit w sierpniu 2025 roku na próbie ponad 1500 pracowników umysłowych, w tym specjalistów z sektora IT. Respondenci reprezentowali różne pokolenia (Z, Y, X), branże i poziomy stanowisk.