Nowe europejskie badanie przedsiębiorstw: większość popiera ścisłe zasady zrównoważonego rozwoju w firmach

Przeczytaj także: Firmy są już zmęczone ESG?

• Ankieta została przeprowadzona na zlecenie niezależnego think tanku klimatycznego E3G i objęła 2,5 tys. europejskich liderów biznesu, w tym ponad 500 z Polski. Wynika z niej, że firmy szeroko popierają utrzymanie ścisłych zasad dotyczących zrównoważonego rozwoju i należytej staranności, mimo że część decydentów w UE i w Polsce forsuje znaczące ich ograniczenie.
• W kwestiach między innymi planów transformacji klimatycznej czy obowiązkowej sprawozdawczości w zakresie zrównoważonego rozwoju opinie liderów biznesu stoją w bezpośredniej sprzeczności z propozycjami negocjowanymi obecnie w ramach tzw. pakietu Omnibus w sprawie uproszczenia.
• Polscy liderzy biznesu ponad trzykrotnie częściej uważają za uzasadniony obowiązek wdrożenia planu przejścia na zieloną gospodarkę przez duże firmy – zgadza się z tym ponad połowa (53%) badanych, a sprzeciwia się temu jedynie 14%.
• Polscy przedsiębiorcy są także dwukrotnie częściej skłonni uznać, że poprawa wyników środowiskowych firmy zwiększa jej konkurencyjność – z tym stwierdzeniem zgadza się ponad połowa (52%) ankietowanych, podczas gdy odmiennego zdania jest 20%.
• 64% polskich liderów biznesu uważa, że UE i europejskie przedsiębiorstwa powinny wyznaczać światowe standardy w zakresie zrównoważonych praktyk biznesowych – przeciwny pogląd wyraziło zaledwie 9%.
• Europejscy przedsiębiorcy zdecydowanie wolą, by próg obowiązkowej sprawozdawczości w ramach dyrektywy CSRD (Corporate Sustainability Reporting Directive; nowe unijne przepisy dotyczące raportowania zrównoważonego rozwoju przez przedsiębiorstwa) pozostał znacznie niższy, niż proponują politycy, najczęściej wskazując na liczbę 250 pracowników jako minimalną wielkość firmy objętej tym wymogiem. Zaledwie 15% respondentów poparło rozwiązanie obejmujące firmy zatrudniające 2 tys. lub ponad 3 tys. osób.

W Brukseli od początku 2025 roku pakiet Omnibus jest na ustach wszystkich zainteresowanych polityką klimatyczną. Decydenci spierają się, jak bardzo należałoby uprościć zasady dla przedsiębiorstw w obszarze zrównoważonego rozwoju i należytej staranności. Polscy politycy zdecydowanie opowiadają się za ograniczeniem zakresu firm objętych obowiązkiem sprawozdawczości, aby zmniejszyć obciążenia regulacyjne, zwłaszcza wobec MŚP. Na poluzowanie unijnych przepisów naciska także amerykańska administracja Donalda Trumpa. Wciąż jednak pozostaje bez odpowiedzi kluczowe pytanie: gdzie leży złoty środek między uproszczeniem zasad a utrzymaniem tych, które przynoszą korzyści firmom w Polsce i całej Europie?

Z nowego badania YouGov przeprowadzonego wśród liderów biznesu na zlecenie E3G – niezależnego think tanku zajmującego się klimatem – wynika, że przedsiębiorcy oczekują znacznie mniej drastycznych cięć niż obecnie proponowane przez polityków.

Sondaż objął ponad 2,5 tys. liderów biznesu, w tym blisko 2 tys. przedstawicieli MŚP, ujawniając, że firmy uważają działania na rzecz zrównoważonego rozwoju za źródło przewagi konkurencyjnej oraz popierają jasne, ścisłe standardy sprawozdawczości. Badanie przeprowadzono w sierpniu tego roku w pięciu największych gospodarkach europejskich: w Polsce, Niemczech, Hiszpanii, we Francji i we Włoszech. Z odpowiedzi polskich firm wyłania się bardziej złożony obraz, niż sugerują stanowiska polskich polityków w negocjacjach na temat pakietu Omnibus.

Ponad połowa (52%) polskich liderów biznesu uważa, że większe środowiskowe zrównoważenie istotnie wpływa na konkurencyjność firmy – przeciwnego zdania jest jedynie 20%. Odsetek ten rośnie do ponad trzech czwartych (77%) w przypadku średnich i dużych przedsiębiorstw (250–999 pracowników) w badanych krajach oraz 69% w firmach, których łańcuchy dostaw znajdują się poza UE.

Równo połowa liderów biznesu w badanych krajach uważa, że regularne zbieranie i raportowanie danych w zakresie zrównoważonego rozwoju pomaga przyciągać inwestorów – przeciwny pogląd wyraża 18%. Odsetek zwolenników sprawozdawczości wzrasta do ponad dwóch trzecich (68%) wśród średnich i dużych firm (250–999 pracowników), a do 62% wśród największych przedsiębiorstw (ponad 1 tys. pracowników).

Przedsiębiorcy postrzegają przepisy także jako wzmocnienie pozycji europejskich firm wobec światowej konkurencji: połowa (50%) polskich liderów biznesu uważa, że ścisłe unijne regulacje dotyczące należytej staranności zachęcą duże przedsiębiorstwa do wybierania dostawców z Europejskiego Obszaru Gospodarczego. Z tym stwierdzeniem nie zgadza się tylko 11%. Wśród europejskich firm, które prowadzą działalność lub posiadają łańcuchy dostaw poza UE, pogląd ten podziela aż 62%.

Dwukrotnie więcej firm uważa, że przepisy nakładające na przedsiębiorstwa środowiskowe i społeczne wymogi zapewnią UE długoterminową przewagę konkurencyjną nad Chinami i USA (48% zgadza się, a tylko 21% nie zgadza). Wśród firm działających poza UE poparcie rośnie do 59%.

Przedsiębiorstwa wyraźnie wolą, by Europa wyznaczała międzynarodowe standardy czystego, konkurencyjnego biznesu, niż tylko się do nich dostosowywała. 64% polskich liderów biznesu uważa, że UE i europejskie firmy powinny wyznaczać światowe standardy w zakresie zrównoważonych praktyk biznesowych – przeciwny pogląd wyraziło zaledwie 9%. Pogląd ten podziela dwie trzecie (66%) MŚP (poniżej 250 pracowników) we wszystkich badanych krajach, a nie zgadza się z nim tylko 10%.

Decydenci działają w błędnym przekonaniu, że polski biznes chce pozbyć się obowiązków w zakresie zrównoważonego.

Z badania wyłania się zupełnie inny obraz. Dla polskich firm mądry biznes to biznes zrównoważony, a dwie trzecie ankietowanych uważa, że europejskie przedsiębiorstwa powinny wyznaczać wzorce w zakresie praktyk zrównoważonego rozwoju. Polska pozycja negocjacyjna powinna te poglądy odzwierciedlać, w przeciwnym razie może nie spełnić faktycznych oczekiwań polskich firm rozwoju – mówi Jurei Yada, dyrektor ds. zrównoważonych finansów UE w E3G.

Do najbardziej spornych kwestii w Omnibusie należy obowiązek opracowywania przez firmy planów transformacji klimatycznej. W tej kwestii opinie liderów biznesu stoją w bezpośredniej sprzeczności z obecnymi propozycjami. Wspomniane plany mają stanowić część ogólnej strategii firmy, określając cele, działania i zasoby niezbędne do przejścia na gospodarkę niskoemisyjną. Politycy proponują, by plany te były dobrowolne, nie musiały opierać się na naukowej wiedzy, a nawet by całkowicie je zlikwidować. Wyniki badania pokazują jednak, że wbrew obawom części decydentów nie są one „kulą u nogi” przedsiębiorców: ponad połowa (53%) polskich liderów biznesu i ponad trzy piąte (63%) liderów w całej próbie uważa za uzasadniony obowiązek opracowania planu transformacji klimatycznej przez duże firmy. W przypadku średnich i dużych przedsiębiorstw odsetek poparcia sięga niemal trzech czwartych (74%), a wśród największych – prawie dwóch trzecich (65%).

Podobny trend widać także w innych punktach spornych pakietu Omnibus, między innymi w dyskusjach o progach zatrudnienia objętych obowiązkiem sprawozdawczości w ramach CSRD.

Najczęściej wybieraną opcją był próg 250 pracowników – wskazała go niemal jedna trzecia badanych (31%), co pozostaje w wyraźnej sprzeczności z propozycją Komisji Europejskiej wynoszącą 1 tys. pracowników. Wśród MŚP próg 250 osób był zdecydowanie najpopularniejszy (34%). Większość (56%) dużych firm zatrudniających ponad 1 tys. osób opowiedziała się za obowiązkiem sprawozdawczości przy progu do 1 tys. pracowników włącznie. Co ważne, jedynie 15% liderów biznesu chciałoby ustanowić próg na poziomie 2 tys. lub więcej pracowników.

Badanie pokazuje także wyraźne poparcie dla sprawozdawczości w zakresie zrównoważonego rozwoju: 59% liderów biznesu popiera obowiązek sprawozdawczości, o ile jest on proporcjonalny, a dane są wartościowe, z czym nie zgadza się jedynie 13% respondentów. Wśród średnich i dużych firm poparcie sięga 70%. Dwie trzecie (66%) największych przedsiębiorstw (ponad 1 tys. pracowników) zgadza się, że wszystkie firmy tej wielkości powinny mieć obowiązek rzetelnej sprawozdawczości, a odmiennego zdania jest tylko 15%.

Rada UE przyjęła już swoje stanowisko wobec pakietu Omnibus, a Parlament Europejski ma określić mandat negocjacyjny w październiku. Negocjacje mają zakończyć się do końca roku. Perspektywa daleko idących zmian w tym obszarze niesie konsekwencje dla polskich firm: niemal połowa (48%) polskich liderów biznesu deklaruje, że obecna niepewność prawna wokół sprawozdań zrównoważonego rozwoju opóźnia ich decyzje inwestycyjne. Problem ten dotyka szczególnie większych przedsiębiorstw we wszystkich pięciu badanych krajach – potwierdza to 63% liderów średnich i dużych firm oraz niemal 59% największych.

Jak zauważa Irena Pichola, Prezeska Zarządu Forum Odpowiedzialnego Biznesu i Przewodnicząca Komitetu Sterującego Chapter Zero Poland, wyniki badania dowodzą, że zgodność z regulacjami, które podpowiadają kierunek koniecznej transformacji, jest postrzegana przez liderów biznesu jako istotny element budowania przewagi konkurencyjnej. Sektor prywatny doskonale rozumie wagę wyzwań, przed którymi stoi nasza gospodarka. Dostrzega więc korzyści wynikające ze strategicznego podejścia do zrównoważonego rozwoju.

Przemyślane uproszczenie przepisów w obszarze raportowania ESG nie oznacza zaniechania wysiłków Europy na rzecz zrównoważonej transformacji. Wręcz przeciwnie - firmy zyskują więcej czasu na analizę modeli biznesowych pod kątem ryzyk i szans i dostosowanie ich do zmieniającego się otoczenia regulacyjnego i społeczno-gospodarczego.

To także czas na edukację w ramach łańcucha wartości - w odniesieniu do strategii i priorytetów przedsiębiorstw w obszarze zrównoważonego rozwoju. Ramy regulacyjne dotyczące raportowania ESG to narzędzie wspierające innowacyjność i odporność europejskiej gospodarki - dodaje Irena Pichola.