Kompetencje i rozwój zawodowy specjalistów

Przeczytaj także: Programiści poszukiwani w VI 2009

Nazwa "specjalista" powinna podlegać ochronie i być używana w odniesieniu do pracownika, który charakteryzuje się jednocześnie dwiema kluczowymi cechami:

1. wyróżnia się rozległą wiedzą w zakresie danej specjalności,
2. jest kreatywny i innowacyjny.

Wyróżniająca wiedza i umiejętności to określenia bardzo zobowiązujące i z pewnością niełatwe do spełnienia. Aby posiąść opisywane nimi cechy, trzeba mieć nie tylko dobre przygotowanie teoretyczne, ale też śledzić krajowy i światowy postęp w danej specjalności i nieustannie aktualizować wiedzę. Z kolei aby zdobyć i zachować umiejętności i sprawności, trzeba mieć ścisły kontakt z praktyką, umieć posługiwać się odpowiednimi metodami, technikami i narzędziami. Wielkie znaczenie ma z reguły sprawność w posługiwaniu się komputerem, znajomość specjalistycznych programów oraz umiejętność wyszukiwania i przetwarzania informacji.

Aby taką wiedzę zdobyć, utrzymać i rozwijać, specjaliści w zasadzie powinni mieć wyższe wykształcenie w danej dziedzinie, regularnie czytać związane z ich pracą przepisy prawne i regulacje wewnętrzne oraz fachową literaturę, uczestniczyć w specjalistycznych konferencjach, seminariach i sympozjach. Nie rzadziej niż raz na pięć lat wiedza powinna być gruntownie aktualizowana, na przykład na dobrze dobranych studiach podyplomowych.

W zhierarchizowanych organizacjach przeszłości - kreatywności i innowacyjności oczekiwano głównie od kierowników. Pracownicy byli jedynie wykonawcami poleceń, a specjaliści stanowili najwyżej zawodowe i intelektualne wsparcie dla koncepcji szefów. Obecnie kierownicy, szczególnie na dwóch najwyższych poziomach organizacji, specjalizują się w profesjonalnym zarządzaniu. Jest to na tyle trudne i obciążające czasowo, że siłą rzeczy podstawowy ciężar śledzenia i wdrażania zmian w poszczególnych dziedzinach musiał przesunąć się w stronę pracowników, zwłaszcza specjalistów. Ponieważ tempo postępu w niemal wszystkich dziedzinach jest obecnie ogromne, a zmian jest bardzo dużo, śledzeniem i aplikacją zmian musi też zajmować się wiele osób. Liczba specjalistów rośnie, podobnie jak ich ranga zawodowa. Jednocześnie zacierają się różnice między specjalistami a kierownikami, szczególnie najniższego szczebla. Specjaliści obecnie wykonują wiele czynności, wcześniej zarezerwowanych dla kierowników, związanych z merytorycznym koordynowaniem prac, outsourcingiem i odbiorem prac wykonywanych przez zewnętrznych wykonawców i konsultantów, typowaniem partnerów do współpracy, kontrolą przebiegu procesów itd.

Rośnie znaczenie umiejętności pracy w zespołach, coraz częściej interdyscyplinarnych. Coraz mniej bowiem rzeczy naprawdę sensownych i użytecznych można dokonać, zasklepiając się w ramach jednej specjalności. Pracować ze specjalistami z tej samej dziedziny jest łatwiej niż ze specjalistami z różnych dziedzin. Aby podołać obowiązkom, specjaliści powinni mieć użyteczne w pracy cechy psychiczne i uzdolnienia, takie jak: otwartość i ciekawość poznawcza, wyobraźnia, a jednocześnie rzeczowość i realizm, zdolności analityczne, wnikliwość, dociekliwość, odpowiedzialność i rzetelność oraz komunikatywność.