Cyberprzestępczość w erze AI. Jak sztuczna inteligencja zmienia phishing i cyberataki?

Przeczytaj także: Phishing: sztuczna inteligencja pomaga cyberprzestępcom

Sztuczna inteligencja zmienia układ sił w układzie cyberprzestępcy kontra zabezpieczenia. Te same narzędzia, które pomagają firmom szybciej wykrywać zagrożenia i analizować podatności, trafiają w ręce atakujących. Pozwalają automatyzować przygotowanie ataków, tworzyć bardziej przekonujące wiadomości phishingowe czy wyszukiwać słabe punkty systemów. Dzięki temu cyberprzestępcy mogą działać sprawniej i na coraz większą skalę. 

Na zmianę tę zwróciła uwagę również Komisja Europejska, przedstawiając w lipcu 2026 roku Action Plan on Cybersecurity and Artificial Intelligence. Komisja wskazuje, że zaawansowane modele AI mogą być wykorzystywane przez atakujących do automatyzacji działań, identyfikowania podatności oraz prowadzenia operacji cybernetycznych z niespotykaną dotąd szybkością i skalą. 

AI automatyzuje cyberataki

Przeprowadzenie skutecznego cyberataku jeszcze do niedawna wymagało w wielu przypadkach szczególnych kompetencji i sporego wysiłku. Trzeba było znaleźć potencjalną ofiarę, zebrać informacje na jej temat, przygotować odpowiednią wiadomość lub narzędzie, zidentyfikować podatność, a następnie pozyskać dostęp i go wykorzystać. Dziś sztuczna inteligencja może skutecznie wspierać atakujących na każdym etapie ataku. 

Eksperci Google Threat Intelligence Group mówią o masowym wykorzystaniu AI przez cyberprzestępców. Modele mogą pomagać w analizowaniu celów, pisaniu i modyfikowaniu kodu, przygotowywaniu socjotechniki czy poszukiwaniu słabych punktów oprogramowania. GTIG zidentyfikował też przypadek wykorzystania exploita zero-day, który, jak oceniają specjaliści, został opracowany przy wsparciu AI. 

Robert Ługowski, ekspert ds. cyberbezpieczeństwa z Safesqr potwierdza, że obecnie cyberprzestępcy mogą zagrażać coraz większej liczbie celów, szybciej analizować zdobyte informacje i przeprowadzać kolejne próby ataku:

To mechanizm znany z biznesu: automatyzacja pozwala zwiększać skalę działalności bez proporcjonalnego zwiększania zaangażowania. Teraz podobna logika zaczyna działać po drugiej stronie barykady. 

Masowy, personalizowany phishing 

Jak wyjaśnia Robert Ługowski, sztuczna inteligencja może znacznie ułatwić pracę cyberprzestępcom:

 Do niedawna masowość phishingu powodowała, że był on dość łatwy do rozpoznania. Wykorzystanie personalizowanych ataków (spearphishing) było i jest skuteczniejsze, ale wymaga znacznie większego wysiłku. Generatywna AI pozwala tworzyć wiadomości poprawne gramatycznie, dostosowywać je do konkretnego języka i kontekstu, a także wykorzystywać dostępne informacje o odbiorcy. Dzięki temu możliwe staje się przygotowywanie dużej liczby różniących się od siebie komunikatów bez konieczności ręcznego tworzenia każdego z nich.  

Według danych przywoływanych przez Agencję UE ds. Cyberbezpieczeństwa ENISA już w 2025 roku kampanie phishingowe wspierane przez AI miały odpowiadać za ponad 80 proc. obserwowanej globalnie aktywności związanej z social engineeringiem. Agencja wskazuje wykorzystanie dużych modeli językowych do ulepszania phishingu i automatyzowania działań socjotechnicznych jako jeden z istotnych trendów w krajobrazie zagrożeń. 

Do tego dochodzą generowane głosy, obrazy i materiały wideo. Atak oparty na podszywaniu się pod przełożonego, kontrahenta czy pracownika działu finansowego nie musi już ograniczać się do fałszywego e-maila. AI zwiększa liczbę kanałów, za pomocą których można próbować uwiarygodnić przygotowaną historię. 

Coraz niższy próg wejścia 

Automatyzacja zmienia rynek cyberprzestępczości. Już nie trzeba samodzielnie tworzyć całej infrastruktury potrzebnej do przeprowadzenia ataku. Od lat rozwija się model cybercrime-as-a-service, w którym poszczególne narzędzia i usługi można kupić lub wynająć. W marcu br. Europol poinformował o likwidacji platformy phishing-as-a-service Tycoon 2FA, która w modelu subskrypcyjnym dostarczała narzędzia umożliwiające przejmowanie kont, w tym omijanie zabezpieczeń opartych na uwierzytelnianiu wieloskładnikowym. To pokazuje, jak daleko zaszła już specjalizacja przestępczego ekosystemu. 

 Dzięki AI nawet osoba dysponująca ograniczoną wiedzą techniczną może otrzymać wsparcie w przygotowaniu kodu, stworzeniu treści ataku, tłumaczeniu komunikatów czy analizowaniu potencjalnego celu. Sztuczna inteligencja niestety ułatwia rozwój takiej działalności i funkcjonowanie na coraz większą skalę – dodaje Robert Ługowski. 

Europol w raporcie IOCTA 2026 wymienia AI, obok szyfrowania i usług proxy, jako jeden z czynników zwiększających możliwości współczesnej cyberprzestępczości. Agencja zwraca uwagę na rosnące tempo rozwoju zagrożeń i ich coraz większe zaawansowanie. 

Wyścig między atakiem a obroną  

Największym wyzwaniem może być jednak nie sama liczba ataków, lecz ich tempo. Jeżeli AI pozwoli szybciej odkrywać podatności, automatycznie przygotowywać metody ich wykorzystania i wyszukiwać w internecie podatne systemy, czas dostępny dla organizacji na reakcję może się skrócić. 

 To oznacza, że firmy będą musiały przyspieszyć po swojej stronie proces odpowiedzi na działania przestępców. Dotyczy to wykrywania podatności, zarządzania aktualizacjami, analizowania anomalii i reagowania na incydenty. Czyli przy pomocy automatyzacji jedni będą szukać luk i sposobów wejścia do systemu, a drudzy wykrywać anomalie i próbować zatrzymać atak - wyjaśnia Robert Ługowski.  

Taki kierunek przyjmuje również Unia Europejska. Nowy plan Komisji Europejskiej przewiduje wykorzystanie AI do szybszego wykrywania i usuwania podatności oraz rozwój bezpiecznego środowiska do testowania rozwiązań opartych na AI m.in. dla energetyki, transportu, ochrony zdrowia, finansów i administracji publicznej. 

AI w ochronie i wykrywaniu 

W świecie, w którym organizacje nie konkurują z pojedynczym hakerem, ale ze zautomatyzowanymi narzędziami, które szukają podatności, potrzeba odpowiedniej ochrony:

 Odpowiedzią na automatyzację cyberprzestępczości będzie musiała być również automatyzacja cyberobrony  połączona z kompetencjami ludzi, którzy potrafią właściwie interpretować sygnały, podejmować decyzje i reagować tam, gdzie technologia nadal nie jest w stanie zastąpić doświadczenia człowieka – podsumowuje Robert Ługowski.