Wykluczenie cyfrowe w Polsce. Co 12. kobieta nigdy nie korzystała z internetu

Przeczytaj także: Kogo dotyka wykluczenie cyfrowe?

Polska goni średnią unijną

W 2025 r. co drugi mieszkaniec Polski między 16. a 74. rokiem życia posiadał co najmniej podstawowe umiejętności cyfrowe. Odsetek ten został określony na podstawie Wskaźnika Umiejętności Cyfrowych, który ocenia badanych pod kątem wykonywania co najmniej jednej aktywności cyfrowej w każdym z pięciu obszarów europejskich ram DigComp. Są to: wyszukiwanie i ocena informacji, komunikacja i współpraca za pośrednictwem narzędzi cyfrowych, tworzenie treści, bezpieczeństwo oraz rozwiązywanie problemów przy pomocy nowoczesnych technologii.

Wynik ten jest o 10 p.p. niższy od średniej unijnej, która wyniosła 60,4 proc. Jednocześnie cel wyznaczony w ramach unijnej Cyfrowej Dekady zakłada, że do 2030 r. taki poziom kompetencji powinno osiągnąć 80 proc. społeczeństwa.

Postępująca cyfryzacja codziennego życia sprawia, że biegłość w obsłudze urządzeń, zdolność do poruszania się w sieci, tworzenia treści czy świadomość zagrożeń stają się niezbędne do sprawnego funkcjonowania w życiu prywatnym i zawodowym. Chociaż poziom zaawansowania polskiego społeczeństwa cyfrowego znajduje się poniżej średniej unijnej, warto podkreślić, że w ostatnich latach obserwujemy systematyczny postęp w tym obszarze.

Co istotne, rozwój nie powinien być domeną tylko młodych osób, ale także starszych mieszkańców Polski, dla których technologie mogą stanowić duże ułatwienie w codziennym życiu.

Nie tylko wiek

Autorzy raportu wskazują, że w 2025 r. odsetek kobiet posiadających co najmniej podstawowe umiejętności cyfrowe wyniósł 49,8 proc. i był niemal taki sam jak w przypadku mężczyzn (51,1 proc.). Większe różnice widać jednak w zależności od grupy wiekowej. W przypadku najmłodszych badanych (16 – 34 lata) kobiety dysponujące takimi kompetencjami stanowią ponad 75 proc., czyli o 45 p.p. więcej niż w grupie 55 – 64 lata i aż o 63 p.p. więcej w porównaniu z kobietami w wieku 65 – 74 lata.

Poziom kompetencji cyfrowych kobiet zależy m.in. od poziomu wykształcenia. Co najmniej podstawowe umiejętności cyfrowe posiada 78 proc. kobiet z wykształceniem wyższym. W przypadku Polek z wykształceniem podstawowym odsetek ten wynosi 38 proc. Dysproporcje widać także w zależności od miejsca zamieszkania. Odsetek mieszkanek dużych miast dysponujących podstawowymi kompetencjami cyfrowymi sięga 61 proc., czyli o 20 p.p. więcej niż w przypadku mieszkanek obszarów wiejskich.

Dwa razy więcej wykluczonych cyfrowo „na własne życzenie” niż w UE

Wskaźnikiem cyfrowego zaawansowania społeczeństwa jest także odsetek osób, które nigdy nie korzystały z Internetu. W 2025 r. w Polsce wyniósł on 8,1 proc. zarówno w przypadku mężczyzn, jak i kobiet. Chociaż jest to o blisko 4 p.p. więcej niż średnia unijna, to w porównaniu z 2020 r. odsetek ten zmniejszył się o 5 p.p. Eurostat po raz pierwszy sprawdził, jakie są powody tego zjawiska – zarówno subiektywne (m.in. dostęp do infrastruktury, finanse), jak i obiektywne (brak potrzeby korzystania z Internetu, trudności z obsługą technologii cyfrowych itp.).

W przypadku Polski ponad 7 proc. osób deklaruje brak potrzeby korzystania z Internetu – dwukrotnie więcej niż średnia w UE. Podobnie wygląda odsetek osób wskazujących na wyzwania związane z obsługą technologii cyfrowych – 4,59 proc. w Polsce wobec 2,36 proc. w UE.

Analiza danych z lat 2020 – 2025 wyraźnie pokazuje, że na poziom zaawansowania cyfrowego wpływ mają różne czynniki. Osiągnięcie celów w ramach unijnej Cyfrowej Dekady będzie więc zależało od tego, czy zostaną podjęte działania skierowane do środowisk, w których ryzyko cyfrowego wykluczenia jest największe: osób starszych, osób z niższym poziomem wykształcenia oraz mieszkańców mniejszych miejscowości i obszarów wiejskich.

Praca kobiet a AI

Publikacja omawia także sytuację kobiet na rynku pracy w kontekście zmian powodowanych rosnącą popularnością sztucznej inteligencji. Według przytoczonych w raporcie danych odsetek kobiet w Polsce wykonujących jeden z 20 zawodów najbardziej narażonych na automatyzację wynosi 28 proc., co odpowiada 2,16 mln pracujących osób. Jest to o 11 proc. i 630 tys. osób więcej niż w przypadku mężczyzn.

Istotny wpływ na obecną sytuację zawodową kobiet ma też niższa – w porównaniu z mężczyznami – skłonność do korzystania z narzędzi technologicznych.

Przeprowadzona przez naukowców z uniwersytetów Harvarda, Stanforda i Berkeley Haas synteza 18 badań, w których łącznie wzięło udział 143 tys. uczestników z całego świata wykazała, że kobiety są średnio o jedną piątą mniej skłonne do korzystania z generatywnej AI niż mężczyźni, niezależnie od zawodu, w jakim pracują, oraz przy wyrównanym dostępie do tego narzędzia.

Autorzy raportu PARP zaznaczyli, że tworzy to podwójne wyzwanie: z jednej strony ryzyko automatyzacji wykonywanego zawodu, a z drugiej – mniejszą skłonność do sięgania po narzędzia mogące pomóc w dostosowaniu się do zmian zachodzących na rynku pracy.

Praktyczne doświadczenie z nowymi technologiami może w najbliższych latach coraz silniej wpływać na konkurencyjność pracowników. Rozwój kompetencji cyfrowych kobiet powinien więc obejmować nie tylko podstawową obsługę narzędzi cyfrowych, ale także umiejętność świadomego i bezpiecznego korzystania z rozwiązań opartych na AI.

Raport został opracowany przez Instytut Analiz Rynku Pracy na zlecenie PARP na podstawie analizy źródeł wtórnych z lat 2020–2025, publikowanych przez m.in. GUS i Eurostat. Zostały one uzupełnione o opracowania przedstawiające długookresowe trendy, m.in. publikacje instytucji europejskich, organizacji międzynarodowych oraz polskich instytutów badawczych. Opracowanie powstało w ramach projektu pozakonkursowego FERS pn. „Rozwój i doskonalenie systemu sektorowych rad ds. kompetencji”.