Ceny kakao spadły o 61 procent. Dlaczego czekolada wciąż jest droga?

Przeczytaj także: Czekolada coraz droższa, mimo że kakao na świecie tanieje

Cena kakao osiągnęła historyczny rekord w styczniu 2025 r., sięgając 10.710 dolarów za tonę. Była wówczas ponad trzykrotnie wyższa niż dwa lata wcześniej. Tak gwałtowny wzrost nie wynikał z rosnącej konsumpcji czekolady, lecz z problemów po stronie podaży. Połączenie suszy, niekorzystnych warunków pogodowych, chorób kakaowców oraz niskich zapasów doprowadziło do znacznego spadku zbiorów w Ghanie i na Wybrzeżu Kości Słoniowej, które odpowiadają łącznie za ponad 60 proc. światowej produkcji kakao. Ponieważ globalny rynek jest silnie uzależniony od dostaw z tych dwóch krajów, niedobory bardzo szybko przełożyły się na rekordowe ceny.

Skutki były widoczne również w bilansie światowego rynku. W sezonie 2023/2024 globalny deficyt kakao wyniósł około 492 tys. ton i był jednym z największych w ostatnich latach. Wysokie ceny zmusiły jednocześnie producentów do ograniczenia przetwórstwa kakao, które spadło rok do roku o 3,8 proc.

Sytuacja zaczęła się jednak stopniowo stabilizować. Według szacunków Międzynarodowej Organizacji Kakao światowa produkcja w sezonie 2024/2025 wzrosła o 8,3 proc., do 4,72 mln ton. Rynek przeszedł z głębokiego deficytu do niewielkiej nadwyżki wynoszącej około 48 tys. ton. Znalazło to odzwierciedlenie także w cenach. Do maja 2026 r. cena kakao spadła do około 4142 dolarów za tonę, czyli o 61 proc. względem historycznego maksimum. Nadal jednak pozostaje o około 34 proc. wyższa niż dziesięć lat temu.

Spadek cen kakao nie oznacza jednak automatycznego obniżenia cen czekolady. Cena surowca na giełdzie stanowi jedynie część kosztów produkcji. Istotne znaczenie mają również ceny cukru, mleka, energii, opakowań, transportu oraz rosnące koszty pracy. Ponadto producenci często kupują kakao w ramach długoterminowych kontraktów, dlatego tańszy surowiec wpływa na ich koszty dopiero po pewnym czasie.

Dlatego ceny czekolady dla konsumentów w Unii Europejskiej wzrosły w 2025 r. średnio o 17,9 proc., mimo że notowania kakao zaczęły już wcześniej spadać. W Polsce wzrost cen był wyraźnie wyższy niż na Słowacji i wyniósł ponad 32 proc. Różnice pomiędzy poszczególnymi krajami wynikają z odmiennej struktury rynku, polityki handlowej sieci detalicznych oraz tempa przenoszenia kosztów produkcji na ceny detaliczne.

Perspektywy na najbliższe lata są bardziej optymistyczne. Bank Światowy prognozuje, że średnia cena kakao w 2026 r. spadnie do około 3.800 dolarów za tonę, czyli o ponad połowę względem średniej z 2025 r. W 2027 r. oczekiwany jest jej niewielki wzrost do około 4.200 dolarów za tonę. Oznacza to, że okres ekstremalnego szoku cenowego prawdopodobnie dobiegł końca. Nie należy jednak oczekiwać powrotu do poziomów sprzed kilku lat – kakao pozostaje droższe niż przed pandemią, a producenci nadal mierzą się z wysokimi kosztami w wielu obszarach działalności.

Historia kakao pokazuje, jak lokalne problemy mogą szybko przerodzić się w globalny szok cenowy. Ponieważ zdecydowana większość światowej produkcji pochodzi z jednego regionu, niekorzystna pogoda czy choroby kakaowców mogą w ciągu kilku miesięcy wpłynąć zarówno na ceny na światowych giełdach, jak i na ceny czekolady na sklepowych półkach. Jednocześnie, choć ceny surowca potrafią spadać stosunkowo szybko, konsumenci odczuwają te zmiany z opóźnieniem i zazwyczaj tylko częściowo.

Autor analizy: Denis Graus, analityk makroekonomiczny Finax.