Szpitale pod ścianą. Od 1 lipca rosną pensje medyków, a zadłużenie już dławi placówki

Przeczytaj także: Polskie szpitale potrzebują więcej pieniędzy

Podwyżki od 1 lipca. Ustawa działa automatycznie

Od 1 lipca każdego roku podmioty lecznicze muszą dostosować wynagrodzenia zasadnicze pracowników medycznych i pracowników działalności podstawowej do ustawowego minimum. Mechanizm jest powiązany z przeciętnym wynagrodzeniem w gospodarce narodowej za poprzedni rok. Za 2025 r. GUS ogłosił kwotę 8.903,56 zł, co oznacza wzrost ustawowej podstawy dla płac w ochronie zdrowia.

W praktyce minimalne wynagrodzenia zasadnicze w ochronie zdrowia rosną o ok. 8,8 proc. Najwyższa minimalna pensja zasadnicza — dla lekarza albo lekarza dentysty ze specjalizacją — wzrośnie do 12.910,16 zł brutto. Najniższe ustawowe minimum dla pracowników działalności podstawowej z wykształceniem poniżej średniego wyniesie 5.787,31 zł brutto.

Dla personelu medycznego waloryzacja jest naturalną konsekwencją ustawowych gwarancji. Dla dyrektorów szpitali oznacza jednak natychmiastowy wzrost kosztów stałych. Ministerstwo Zdrowia wskazywało, że utrzymanie obecnego mechanizmu od lipca 2026 r. może kosztować system ok. 7 mld zł rocznie, czyli ok. 3,5 mld zł w drugim półroczu 2026 r.

Szpitale mają problem nie tylko z płacami

Wzrost wynagrodzeń sam w sobie nie tłumaczy kryzysu finansowego szpitali. Jest raczej kolejną warstwą kosztów dokładanych do systemu, który od lat ma problem z płynnością, wyceną świadczeń i strukturą finansowania.

Szpitale nie działają jak klasyczne przedsiębiorstwa. Nie mogą swobodnie podnieść cen, ograniczyć nierentownych usług ani szybko zmienić modelu sprzedaży. Ich przychody zależą głównie od kontraktów z NFZ, wyceny świadczeń, ryczałtów i późniejszych rozliczeń nadwykonań. Tymczasem koszty pracy, energii, leków, wyrobów medycznych i usług rosną niezależnie od tego, czy finansowanie nadąża za realnymi wydatkami.

Skalę problemu widać szczególnie w szpitalach powiatowych. To często pierwsza linia leczenia szpitalnego poza dużymi ośrodkami klinicznymi, a jednocześnie placówki o ograniczonej skali działania, które utrzymują oddziały społecznie potrzebne, lecz finansowo trudne do zbilansowania.

Zadłużenie uderza w płynność

Ministerstwo Zdrowia publikuje kwartalne dane o zobowiązaniach SPZOZ. Obejmują one zobowiązania ogółem oraz zobowiązania wymagalne, czyli takie, których termin płatności już minął. To właśnie długi po terminie są szczególnie ważnym sygnałem ostrzegawczym, bo pokazują realny problem z regulowaniem bieżących rachunków. Dane dotyczą SPZOZ, a więc nie tylko szpitali, ale także poradni i przychodni działających w tej formule.

Najnowszy arkusz MZ za I kwartał 2026 r. pokazuje, że zobowiązania ogółem SPZOZ wzrosły do 30,20 mld zł. To o 1,73 mld zł więcej niż kwartał wcześniej i o 4,74 mld zł więcej niż rok wcześniej. Oznacza to wzrost o 18,6 proc. rok do roku i o 6,1 proc. kwartał do kwartału.

Jeszcze szybciej rosną zobowiązania wymagalne. Po I kwartale 2026 r. wyniosły 5,07 mld zł. To o 829,6 mln zł więcej niż w IV kwartale 2025 r. i o 1,54 mld zł więcej niż w I kwartale 2025 r. W ujęciu rocznym wzrosły o 43,7 proc., a ich udział w zobowiązaniach ogółem sięgnął 16,8 proc. Oznacza to, że już niemal co szósta złotówka zobowiązań SPZOZ jest po terminie.

Dyrektor szpitala jest dziś pod ścianą. Wynagrodzenia trzeba wypłacić na bieżąco, bo bez personelu nie da się utrzymać oddziałów i dyżurów. Jeżeli pieniędzy nie wystarcza, szpital zwykle nie przestaje leczyć, tylko przesuwa płatności gdzie indziej: do dostawców leków, sprzętu, usług, energii czy finansowania. Tak powstają zobowiązania wymagalne – mówi Piotr Elżbieciak, doradca restrukturyzacyjny, Melius Doradcy Restrukturyzacyjni.

Pensje dominują w budżetach placówek

Największą pozycją kosztową w szpitalach pozostaje praca ludzi. W części placówek koszty osobowe i kontraktowe pochłaniają zdecydowaną większość budżetu. Ministra zdrowia wskazywała, że w niektórych szpitalach na wynagrodzenia przeznaczane jest nawet 106 proc. budżetu, a jako pożądany poziom dla wszystkich wynagrodzeń wskazywany był przedział 60–70 proc.

To dlatego lipcowa waloryzacja jest tak wrażliwa dla finansów placówek. Podwyżki obejmują wynagrodzenia zasadnicze, ale wpływają również na pochodne, relacje płacowe w zespołach, presję na osoby zarabiające powyżej minimum oraz oczekiwania pracowników kontraktowych. Szpital, który już dziś ma stratę operacyjną albo rosnące zobowiązania wymagalne, po 1 lipca może mieć jeszcze większą lukę między przychodami a kosztami.

Czy czeka nas fala likwidacji szpitali?

Najbardziej prawdopodobny scenariusz nie zakłada nagłej, masowej likwidacji szpitali z dnia na dzień. W ochronie zdrowia takie decyzje są politycznie, społecznie i organizacyjnie bardzo trudne. Szpital w powiecie to często jeden z największych lokalnych pracodawców i ważny element bezpieczeństwa mieszkańców.

Bardziej realna jest fala restrukturyzacji: łączenie placówek, wygaszanie części oddziałów, ograniczanie wybranych profili działalności, przesuwanie świadczeń między szpitalami oraz większa koncentracja leczenia w ośrodkach, które mają personel, sprzęt i odpowiednią skalę. Z punktu widzenia pacjenta efekt może być podobny do likwidacji: dłuższy dojazd, mniej dostępnych łóżek w lokalnym szpitalu albo konieczność wykonania zabiegu w innym mieście.

Kierunek ten widać już w polityce publicznej. Ministerstwo Zdrowia zapowiedziało 1,149 mld zł wsparcia na procesy konsolidacyjne, obejmujące zarówno łączenie niezależnych jednostek, jak i reorganizację wewnątrz jednego podmiotu. Nabór wniosków ma potrwać od 1 lipca 2026 r. do 30 października 2026 r.

Najbardziej narażone będą szpitale powiatowe

Największe ryzyko dotyczy placówek, które łączą kilka problemów naraz: wysokie koszty stałe, ograniczoną liczbę pacjentów, braki kadrowe, przestarzałą infrastrukturę, zobowiązania wymagalne i niską rentowność kluczowych oddziałów. W tej grupie szczególnie często pojawiają się szpitale powiatowe.

Ich sytuację komplikuje fakt, że nie mogą łatwo zrezygnować z części działalności. Nawet jeśli oddział jest deficytowy, jego zamknięcie może oznaczać realną lukę w dostępie do świadczeń dla mieszkańców regionu. Samorządy, które prowadzą szpitale, stają więc przed wyborem między dokładaniem pieniędzy, szukaniem partnerów do konsolidacji albo przygotowaniem programu naprawczego.

Dla lokalnych gospodarek to również problem pozamedyczny. Szpital jest pracodawcą, zleceniodawcą i ważnym kontrahentem dla firm dostarczających towary oraz usługi. Pogarszająca się płynność może więc przenosić napięcia na lokalnych przedsiębiorców, którzy coraz dłużej czekają na zapłatę.

Co może wydarzyć się po 1 lipca?

Pierwszym skutkiem lipcowych podwyżek będzie wzrost funduszu płac. Jeżeli finansowanie z NFZ nie pokryje nowych kosztów, część szpitali będzie powiększać stratę albo przesuwać płatności wobec dostawców. To szczególnie niebezpieczne dla placówek, które już dziś mają zobowiązania wymagalne.

Drugim skutkiem może być przyspieszenie decyzji restrukturyzacyjnych. Dyrektorzy szpitali i samorządy będą analizować, które oddziały są niezbędne z punktu widzenia zabezpieczenia świadczeń, a które generują największe straty. W praktyce może to prowadzić do łączenia oddziałów, ograniczania liczby łóżek, zmiany profilu placówek albo przenoszenia części świadczeń do większych ośrodków.

Trzecim skutkiem będzie narastająca presja na zmianę wyceny świadczeń. Bez niej każda kolejna ustawowa waloryzacja płac będzie pogłębiać napięcie między społecznym oczekiwaniem dobrze wynagradzanej kadry medycznej a finansowymi możliwościami szpitali.

Wielu dyrektorów chwyta się brzytwy i próbuje sięgać po narzędzia restrukturyzacyjne znane z rynku przedsiębiorstw, ale dla SPZOZ to ścieżka donikąd. Sąd Najwyższy w uchwale z 14 maja 2026 r. przesądził, że samodzielny publiczny zakład opieki zdrowotnej nie ma zdolności restrukturyzacyjnej. To oznacza, że nie da się po prostu zamrozić problemu w sądowym postępowaniu restrukturyzacyjnym. Potrzebny jest realny plan naprawczy, negocjacje z wierzycielami i bieżąca kontrola płynności – podkreśla Piotr Elżbieciak doradca restrukturyzacyjny.

Podwyżki są potrzebne, ale rachunek musi się spinać

Nie ma dobrej ochrony zdrowia bez dobrze wynagradzanych lekarzy, pielęgniarek, ratowników, diagnostów, fizjoterapeutów i pozostałych pracowników medycznych. Problem polega na tym, że ustawowy wzrost pensji nie rozwiązuje automatycznie pytania, skąd szpitale mają wziąć pieniądze na ich sfinansowanie.

Jeżeli za podwyżkami nie pójdzie adekwatna wycena świadczeń i stabilne finansowanie, zadłużenie będzie dalej rosło. Wtedy zamiast otwartej fali likwidacji możemy zobaczyć proces mniej spektakularny, ale bardzo odczuwalny dla pacjentów: ograniczanie działalności, wydłużanie kolejek, łączenie oddziałów i przenoszenie leczenia dalej od miejsca zamieszkania.

Od 1 lipca zaczyna się więc nie tylko kolejny etap ustawowej waloryzacji płac w ochronie zdrowia. Zaczyna się także test tego, czy system potrafi jednocześnie utrzymać wynagrodzenia personelu, bezpieczeństwo pacjentów i finansową płynność szpitali, które wchodzą w drugie półrocze z 30,2 mld zł zobowiązań ogółem i ponad 5 mld zł długów po terminie.