PKB Polski może wzrosnąć o 12 proc. do 2035 r. dzięki AI - raport Banku Światowego

Przeczytaj także: Magia AI? Tylko jeśli masz uporządkowane dane i procesy - inaczej to tylko kosztowny eksperyment

Jak sztuczna inteligencja wpłynie na polskie PKB?

Wielka transformacja technologiczna nie omija polskiej gospodarki. Zgodnie z najnowszym raportem Banku Światowego "Navigating the Age of AI: Implications for Poland's Economy", sztuczna inteligencja (AI) przestaje być wyłącznie technologiczną nowinką, a staje się kluczowym motorem napędowym wzrostu.

Bazując na specjalnie opracowanym modelu makroekonomicznym MANAGE-AI (którego polska gospodarka jest pierwszym poligonem doświadczalnym), eksperci szacują, że wpływ AI na PKB do 2035 roku może wynieść od 1,3% w scenariuszu zachowawczym (przy niskiej mobilności pracowników) aż do 12,1% w wariancie optymistycznym. Scenariusz maksymalny wymaga jednak spełnienia szeregu warunków: wysokiego tempa inwestycji, płynnej adaptacji pracowników do nowych ról oraz wsparcia w postaci przemyślanych polityk publicznych.

Głównym nośnikiem tego wzrostu ma być TFP (Całkowita Produktywność Czynników Produkcji), która odpowiada za niemal połowę zakładanej dywidendy gospodarczej, wynikającej z lepszej optymalizacji procesów i uwolnienia potencjału pracowników.

Polska ma potencjał, by stać się beneficjentem AI i wykorzystać ją jako źródło produktywności, lepszych miejsc pracy i wzrostu gospodarczego. Wyzwanie nie polega na samym dostępie do AI. Polega na produktywnym wykorzystaniu tej technologii: na mobilizowaniu inwestycji w infrastrukturę i umiejętności, które stanowią podstawę przyszłego wzrostu, od sieci cyfrowych po energię, wodę i edukację, przy jednoczesnym zapewnieniu, że pracownicy będą mogli się dostosować i rozwijać wraz ze zmianami w gospodarce – powiedział Ary Naïm, Przedstawiciel Grupy Banku Światowego na Polskę.

Czy polskie firmy są gotowe na rewolucję AI?

Pomimo ogromnego potencjału, polski biznes jest wciąż na wczesnym etapie transformacji. Obecnie zaledwie 8,4% firm w Polsce stosuje sztuczną inteligencję w swoich procesach biznesowych. To wynik znacznie poniżej unijnej średniej (17%), a dystans do liderów – takich jak Dania, gdzie z AI korzysta 42% przedsiębiorstw – jest ogromny.

Problem jest szczególnie widoczny w segmencie małych i średnich przedsiębiorstw (MŚP). Mała firma w Polsce jest nawet czterokrotnie mniej skłonna do wdrażania narzędzi AI niż jej odpowiednik w krajach skandynawskich. Raport diagnozuje, że barierą nie jest tu sam dostęp do technologii czy brak wykwalifikowanych programistów (Polska dysponuje pulą ponad 600 tys. specjalistów IT). Prawdziwą "piętą achillesową" są kompetencje menedżerskie. Polska plasuje się na 25. miejscu wśród 27 państw UE pod względem jakości zarządzania. Zdolność do zaprojektowania nowych, efektywnych procesów opartych na AI stanowi dla wielu zarządów barierę nie do przejścia.

Kto zyska, a kto straci na rynku pracy?

Wprowadzenie sztucznej inteligencji nie oznacza całkowitego przemodelowania struktury naszej gospodarki, ale zasadniczo zmieni organizację pracy w samych firmach. Bank Światowy wylicza, że w Polsce 48% pracowników jest w wysokim stopniu "wystawionych" na działanie AI. Zmiany odczują przede wszystkim pracownicy wykonujący zadania kognitywne (umysłowe) w sektorach opartych na wiedzy – m.in. analitycy, księgowi czy pracownicy administracji biurowej. W tych profesjach presja na automatyzację będzie największa. Z kolei zapotrzebowanie na pracę fizyczną i opiekuńczą powinno wręcz rosnąć.

Szczególną uwagę raport poświęca sektorowi usług dla biznesu (BSS). Stanowi on niezwykle ważny element krajowej gospodarki, zatrudniający setki tysięcy osób i generujący ogromne zyski z eksportu (ponad 58 mld USD). Chociaż to BSS jako jeden z pierwszych odczuje automatyzację rutynowych zadań, ma on również największą szansę na ucieczkę "do przodu" – w kierunku usług doradczych, analizy danych i zaawansowanych operacji, o ile pracownicy zdobędą odpowiednie nowe umiejętności. Niestety, Polska zajmuje pierwsze miejsce w Europie pod względem deklarowanych potrzeb szkoleniowych, jednak faktyczne uczestnictwo dorosłych Polaków w edukacji wciąż kuleje.

Co musi zrobić rząd, by nie przespać szansy?

Transformacja stymulowana przez sztuczną inteligencję wymaga aktywnej roli państwa. Bez odpowiedniej poduszki instytucjonalnej i regulacyjnej, wzrost gospodarczy nie będzie dystrybuowany równomiernie – korzyści w największym stopniu zgarną właściciele kapitału, podczas gdy obciążenia i koszty transformacji poniosą pracownicy.

Z raportu wyłaniają się cztery kluczowe rekomendacje dla sfery publicznej:

• Rozwój infrastruktury bazowej: Gospodarka napędzana danymi wymaga bezpiecznych dostępu do czystej energii (potrzebnej do zasilania centrów danych) oraz zaawansowanych sieci 5G, na polu których Polska ma znaczące opóźnienia względem państw unijnych.
• Katalizowanie popytu poprzez zamówienia publiczne: Państwo polskie, wydające ogromne kwoty w przetargach, mogłoby pełnić funkcję stymulatora dla krajowych firm, wymuszając wdrożenia oparte na innowacjach, bezpiecznych architekturach oraz wysokich standardach cyberbezpieczeństwa.
• Powszechny i sprawdzony system reskillingu: Skala wyzwań wymaga odciążenia pracowników. Raport postuluje ułatwienie dostępu do Krajowego Funduszu Szkoleniowego (KFS) dla małych firm, ustrukturyzowanie kształcenia oraz wprowadzenie form czasowego wsparcia finansowego dla pracowników migrujących między sektorami.
• Przemodelowanie systemu podatkowego: Jako że AI wywiera presję na obniżenie całkowitej puli dochodów z pracy na rzecz kapitału firm, naturalną konsekwencją będą spadające wpływy z PIT oraz składek społecznych. Państwo będzie musiało zrekompensować te ubytki, m.in. poprzez uszczelnienie i racjonalizację obciążeń korporacyjnych (CIT) oraz wykorzystanie podatków konsumpcyjnych (VAT).