Zmiany w szkolnych stołówkach: od września roślinny obiad raz w tygodniu i dieta planetarna

Przeczytaj także: Szkoły powinny kształtować nawyki żywieniowe

Przełomowa zmiana w polskich szkolnych stołówkach wchodzi w decydującą fazę. Projekt rozporządzenia Ministra Zdrowia z dnia 16 lutego 2026 roku wraz z uzasadnieniem i oceną skutków regulacji potwierdza wprowadzenie obowiązkowych zmian w żywieniu zbiorowym dzieci i młodzieży. Nowe przepisy mają obowiązywać od 1 września 2026 r. i obejmą ponad 6,8 miliona uczniów w blisko 36 tysiącach placówek oświatowych w całej Polsce.

Dokument zastąpi rozporządzenie z 2016 roku i wprowadzi standardy żywienia oparte na zasadach zdrowej diety oraz tzw. diety planetarnej, łączącej profilaktykę zdrowotną z troską o środowisko i ograniczaniem marnowania żywności.

Wprowadzenie pełnowartościowych roślinnych posiłków w szkołach to znacznie więcej niż tylko dbanie o zdrowie. Jest to również inwestycja w edukację, która uczy dzieci podejmowania świadomych i odpowiedzialnych wyborów żywieniowych, korzystnych zarówno dla nich samych, jak i dla planety.

Zmiany w szkolnym żywieniu pokazują, że podejście do zdrowia dzieci coraz częściej uwzględnia zarówno jakość diety, jak i jej wpływ na środowisko oraz przyszłe nawyki żywieniowe młodego pokolenia. Kluczowe będzie teraz praktyczne wsparcie szkół i personelu kuchni, aby nowe standardy mogły zostać wdrożone w sposób realny i akceptowany przez uczniów - mówi Patrycja Homa, prezeska Fundacji ProVeg.

W pełni roślinny obiad bazujący na strączkach jako stały element szkolnego menu

Zgodnie z projektem rozporządzenia wszystkie szkoły i przedszkola od 1 września 2026 roku mają serwować co najmniej jeden w pełni roślinny obiad tygodniowo, przygotowanego na bazie nasion roślin strączkowych – takich jak soczewica, fasola czy ciecierzyca – bez dodatku produktów odzwierzęcych.

Jednocześnie w dni, w których podawane są dania mięsne lub rybne, placówki będą musiały zapewnić alternatywę roślinną dla osób niespożywających produktów pochodzenia zwierzęcego, przy czym oficjalne rozporządzenie doprecyzowuje, że posiłki te powinny być w szczególności oparte na nasionach roślin strączkowych.

Jak będzie wyglądać tygodniowy jadłospis w placówkach szkolnych?

Nowy projekt szczegółowo określa strukturę tygodniowego jadłospisu szkolnego. Zakłada on:

• co najmniej raz w tygodniu w ramach obiadu ma być podana potrawa przygotowana na bazie nasion roślin strączkowych bez dodatku produktów odzwierzęcych,
• dwa dni z obiadem na bazie mięsa świeżego wraz z alternatywą roślinną w szczególności opartą na strączkach dla osób niespożywających produktów odzwierzęcych,
• jeden dzień obiadu rybnego z równoległą alternatywą roślinną w szczególności opartą na strączkach dla osób niespożywających produktów odzwierzęcych,
• jeden dzień elastyczny, w którym obiad może być roślinny, mączny lub rybny,
• ponadto, co najmniej dwa razy w tygodniu zupy powinny być przygotowywane na wywarach warzywnych.

Obiad ma dostarczać 20–30% dziennego zapotrzebowania energetycznego, liczonego w ujęciu dekadowym zgodnie z normami żywienia.

Nowe zasady dla stołówek szkolnych

Rozporządzenie wprowadza również szereg zmian jakościowych:

• jeśli serwuje się zupę, powinna zostać przygotowana co najmniej dwa razy w tygodniu na wywarach warzywnych,
• warzywa lub owoce muszą pojawiać się w każdym posiłku, przy czym udział warzyw powinien być większy niż owoców,
• zwiększony zostaje udział produktów pełnoziarnistych i tłuszczów roślinnych,
• ograniczona zostaje liczba potraw smażonych (maksymalnie dwa razy w tygodniu),
• promowane są produkty sezonowe, lokalne i ekologiczne.

W szkolnych sklepikach dopuszczono dostępność napojów roślinnych i roślinnych alternatyw produktów mlecznych, pod warunkiem wzbogacenia ich w wapń i witaminę B12 oraz spełnienia limitów cukru, tłuszczu i soli.

Dieta planetarna i niemarnowanie żywności

Nowością w oficjalnych dokumentach jest silne podkreślenie ograniczania marnowania żywności jako elementu edukacji zdrowotnej, ekonomicznej i klimatycznej. Ministerstwo wskazuje, że straty żywności – zarówno na etapie przygotowania posiłków, jak i tzw. resztek talerzowych – stanowią istotny problem środowiskowy oraz finansowy, a szkoła może odgrywać kluczową rolę w kształtowaniu odpowiedzialnych nawyków już od najmłodszych lat. Ograniczanie marnowania zostało wpisane w założenia diety planetarnej jako jeden z filarów zrównoważonego systemu żywienia.

W praktyce oznacza to rekomendowanie konkretnych rozwiązań organizacyjnych w stołówkach szkolnych, takich jak serwowanie porcji dostosowanych do wieku dzieci, umożliwienie wyboru dodatków (np. rodzaju kaszy czy ilości warzyw), poprawę estetyki podawania posiłków oraz częstsze stosowanie obiadów jednodaniowych. Dokumenty wskazują również na potrzebę monitorowania ilości wyrzucanej żywności i dostosowywania produkcji posiłków do realnego zapotrzebowania uczniów.