Administracja publiczna: 70% wydatków to płace

Deloitte podaje, iż od kilku lat wydatkowanie środków publicznych ulega poprawie. Zwiększenie udziału wydatków bieżących w 2009 roku wynikało jedynie z ograniczenia budżetu na inwestycje. Działania związane z przeciwdziałaniem skutkom kryzysu pokazały, że w jednostkach administracji centralnej można dokonywać istotnych oszczędności bez znacznego ograniczania ich użyteczności dla obywateli. Kolejnym niezbędnym elementem na drodze do racjonalizacji zarządzania środkami publicznymi będzie ograniczanie wydatków bieżących na rzecz inwestycji.

Zaprezentowany w ostatnich dniach „Plan Rozwoju i Konsolidacji Finansów 2010 – 2011” zakłada wprowadzenie reguły wydatkowej opierającej się na założeniu, że wydatki budżetu nie będą rosły szybciej niż 1% ponad poziom inflacji. Eksperci zauważają, iż jeśli jako podstawę przyjmiemy budżet z 2005 roku, czyli pierwszy pełny budżet po przystąpieniu do Unii Europejskiej, to w stosunku do „reguły wydatkowej” w okresie wzrostu gospodarczego administracja „przejadała” około 2 miliardy złotych rocznie. Co gorsza, nawet w „kryzysowym” budżecie na rok 2009 wydatki były zbyt wysokie.

Zdaniem Deloitte wynika to między innymi z tego, że płace (nie tylko w administracji) rosną zdecydowanie szybciej od inflacji, w rezultacie ich wzrost konsumuje całość zwiększonych wydatków oraz ewentualnych oszczędności. Jeżeli spojrzeć na wydatki jednostek administracji publicznej w Polsce, można szacować, że na wynagrodzenia przeznaczane jest co najmniej 20-25% wszystkich środków publicznych. Nominalne koszty pozapłacowe są na stałym poziomie, ale ze względu na inflację de-facto instytucje publiczne mają coraz mniej pieniędzy. Wprowadzenie w tym roku reguły wydatkowej tylko pogłębi to zjawisko. Dlatego konieczna jest zmiana podejścia do racjonalizacji wydatków.

„Strukturę kosztów instytucji sektora publicznego powinniśmy porównać do przedsiębiorstw komercyjnych, takich jak banki czy firmy ubezpieczeniowe. Doświadczenie Deloitte związane z racjonalizacją wydatków w przedsiębiorstwach pokazują, że nawet w dobrze zarządzanej instytucji komercyjnej, jednorazowa poprawa efektywności kosztowej przynosi około 9%-10% oszczędności. W skali budżetu instytucji centralnych mogą to więc być oszczędności na poziomie 5 miliardów złotych rocznie” – ocenia Jakub Bojanowski, Partner w Deloitte.

Oszczędności na wyciągnięcie ręki

Jak wskazują eksperci Deloitte racjonalizację wydatków najlepiej rozpocząć od reorganizacji działania instytucji, poprzez szersze korzystanie z rzadko obecnie stosowanego outsourcingu, konsolidację procesów wsparcia działania urzędów (księgowość, płace, zakupy), automatyzację prac biurowych (wymagającą jednak inwestycji) oraz wyeliminowanie zbędnych procedur kontrolnych (deregulację).

Plan Rozwoju i Konsolidacji Finansów 2010 – 2011 zawiera inicjatywy dające szanse na realne zmiany w sektorze publicznym. Przykładem jest inicjatywa tworzenia Centrów Usług Wspólnych.

„Obecna organizacja jednostek sektora publicznego charakteryzuje się powielaniem zasobów i struktur w funkcjach wsparcia na wszystkich szczeblach organizacji. W każdym ministerstwie znajdziemy oddzielną księgowość, działy zakupów czy obsługi. Skutkiem takiej organizacji jest wysoki koszt działania funkcji wsparcia w takiej strukturze. O tym, że inicjatywy tego typu mogą być kluczem do prawdziwych i mądrych oszczędności budżetowych informowaliśmy opinię publiczną w latach poprzednich. Należy czerpać z doświadczeń sektora prywatnego w tym zakresie” – zauważa Jacek Szwarc, menedżer Deloitte zajmujący się efektywnością w sektorze publicznym oraz organizacją centrów usług wspólnych.